Yangın sprinkleri arası mesafe ve boru besleme çapları; düşük, orta ve yüksek tehlikeli bölgeler ile sprinkler tiplerine göre değişiklik gösterir. Bu unsurların projeye doğru yansıtılması, yangın anında sistemin tam performansla çalışabilmesi ve gerekli su miktarı ile basıncının korunan alana (mahale) sorunsuz ulaşması açısından kritik önem taşır.
1. Standart Seçimi ve Mesafe Kurallarında Kritik Kural
Yangın sprinkler sistemlerinin yerleşiminde en çok yapılan hata, farklı standartların kurallarını birbirine karıştırmaktır. Türkiye’de resmi olarak geçerli olan TS EN 12845 standartları ile Amerikan menşeli NFPA 13 standartları bazı detaylarda birbirinden ayrılır. Mühendislik kuralı gereği, bir projede iki standart aynı anda karıştırılarak uygulanamaz; proje hangi standarda göre tasarlanıyorsa, tüm mesafe ve yerleşim kuralları o standarda sadık kalınarak uygulanmalıdır.
Bu rehberde, ülkemizdeki yasal düzenlemeler ve projelerde en yaygın referans alınan TS EN 12845 standartları baz alınarak ilerlenecektir.
- İki Sprinkler Arası En Az Mesafe:
- TS EN 12845 standardına göre: Standart dik veya sarkık iki sprinkler arası en az 2,0 metre olmalıdır.
- NFPA 13 standardına göre: Bu mesafe 1,85 metre olarak uygulanır.
- Amaç: Sprinklerlerin su püskürtürken birbirlerinin dağılım kalıbını (pattern) olumsuz etkilemesini önlemektir.
- Mahal Sınıflandırmalarındaki Kritik Detay: Projelendirme aşamasında karşılaşılan en büyük tuzaklardan biri, mahallerin tehlike sınıfının (Düşük, Orta, Yüksek) standartlara göre değişiklik gösterebilmesidir. Örneğin; bir standardın Düşük Tehlike olarak kabul ettiği bir mahalle, diğer bir standartta Orta Tehlike sınıfına kaydırılabilmektedir. Bu nedenle projenin başında hangi standart baz alındıysa, tüm mahallerin risk grubu o standardın ilgili tablosuna göre tek elden sınıflandırılmalıdır.
2. Sprinkler Arası Mesafe, Duvar Kenarı Mesafesi ve Yayılma Çapları
Sarkık veya dik tip standart sprinklerler için tehlike sınıflarına ve TS EN 12845 standartlarına göre yerleşim sınırları aşağıda tablolaştırılmıştır:
Sprinkler Arası Mesafe ve Kapsama Alanları (TS EN 12845)
- Sahadaki Kritik Kurallar:
- Duvardan En Az Mesafe: Düzenli ve sağlıklı bir şekilde çalışması için duvar ile sprinkler arasında en az 10,2 cm boşluk bırakılmalıdır.
- Mesafe Oranı: En fazla mesafesinde iki sprinkler arasındaki mesafenin yarısından fazla olmamalıdır. Uygun olmaması durumunda, akan su dağılımında ve koruma alanı için bozulmalar meydana gelebilir.
3. Sidewall (Duvar Tipi) Sprinklerler ve Çalışma Prensibi
Tavana monte edilen sarkık ve dik tip sprinklerlerin aksine, doğrudan duvara monte edilen Sidewall (duvar tipi) sprinklerlerin sistemi ve akış karakteristiği farklıdır:
- Suyu ileri doğru ve aşağı doğru püskürtürler.
- Yayılma alanı genellikle 6 metre çapındadır.
- Sahada verimli bir koruma sağlamak için 3 metre aralıklarla takılması tavsiye edilir.
4. Sprinkler Besleme Boru Çapları ve Sprinkler Sayısı İlişkisi
Yangın tesisatında hat üzerindeki sprinkler adetlerine göre boru çaplarının kademelendirilmesi, binanın tehlike sınıfına göre değişiklik gösterir. Karşılaştırmalı boru çapı tablosu aşağıdadır: